Η Javascript πρέπει να είναι ενεργοποιημένη για να συνεχίσετε!

Ερευνητικά Εργαστήρια


Για τα Ερευνητικά Εργαστήρια του Ιονίου Πανεπιστημίου
Μια εξειδίκευση του προγράμματος δράσης μας
αναφορικά με την λειτουργία των ερευνητικών εργαστηρίων του Ιδρύματος

Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η έρευνα, ως θεσμική συνιστώσα λειτουργίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αναπτυξιακή του πορεία. Η παραγωγή νέας γνώσης και η εκμετάλλευση των αποτελεσμάτων της έρευνας σε εφαρμοσμένο επίπεδο επιλύει προβλήματα, βελτιώνει την ποιότητα ζωής, και ικανοποιεί την έμφυτη ανθρώπινη τάση για εξερεύνηση και μάθηση – τάση η οποία είναι καταλύτης για την ανάπτυξη του ανθρώπινου πολιτισμού. Βασικός μοχλός υλοποίησης της έρευνας διεθνώς και εντός των Πανεπιστημίων αποτελούν τα ερευνητικά τους εργαστήρια.

Στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο λειτουργεί αυτή τη στιγμή ένας αριθμός εργαστηρίων τα οποία καλύπτουν και εξειδικεύουν το σύνολο των επιστημονικών πεδίων που θεραπεύουν τα ακαδημαϊκά τμήματα του Ιδρύματος. Αρκετά εκ των εργαστηρίων έχουν θεσμοθετηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας. Παράλληλα, υπάρχουν Τμήματα (ιδιαίτερα τα νεότερα) τα οποία διαθέτουν οργανωμένες εργαστηριακές υποδομές, οι οποίες, ελλείψει μιας διαδικασίας θεσμοθέτησης, λειτουργούν ως άτυπα εργαστήρια εντός των οικείων ακαδημαϊκών τμημάτων.

Εστιάζοντας στις ιδιαίτερες συνθήκες λειτουργίας του Ιονίου Πανεπιστημίου και στην ισχύουσα αποτύπωση της εικόνας της έρευνας, η λειτουργία των εργαστηρίων είναι ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση του ερευνητικού αποτυπώματος του Ιονίου Πανεπιστημίου, δεδομένου ότι:

  • λόγω της εξειδίκευσής τους σε επίπεδο γνωστικό, αλλά και υποδομών, μπορούν με την κατάλληλη διαχειριστική και λειτουργική υποστήριξη να λειτουργήσουν ως πόλοι ερευνητικής αριστείας,
  • μπορούν να αποτελέσουν κατά περίπτωση τον εξειδικευμένο θεσμικό και επιστημονικό σύμβουλο της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων σε ένα ευρύ σύνολο πεδίων (περιβάλλον, τρόφιμα, τουρισμό, κ.λπ.), συμβάλλοντας στην σύνταξη μελετών αλλά και στην λήψη, επεξεργασία και αποτίμηση μετρήσεων και δεικτών μέσω πιστοποιημένων και έγκυρων μεθοδολογιών,
  • μέσω των συνεργειών μεταξύ τους, αλλά και την σύναψη συνεργασιών με ερευνητικούς φορείς της χώρας αλλά και διεθνώς, μπορούν να συμβάλλουν στην ενίσχυση της διαθεματικότητας της έρευνας και του διεθνοποιημένου προφίλ του Ιδρύματος,
  • καταγράφοντας και εστιάζοντας στις ανάγκες και τα προβλήματα της τοπικής κοινωνίας, έχουν τη δυνατότητα μεταφοράς της γνώσης σε εφαρμοσμένα πεδία, επιλύοντας προβλήματα, προσφέροντας λύσεις και παρέχοντας καινοτόμες προσεγγίσεις σε όλο το εύρος της τοπικής οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας. Για το λόγο αυτό τα εργαστήρια θα πρέπει, μαζί με τα ακαδημαϊκά τμήματα, να έχουν ενεργό λόγο στην ιδρυματική αποτύπωση των προτάσεων για τον σχεδιασμό της επόμενης προγραμματικής περιόδου, με έμφαση στην πραγματική - προσανατολισμένη στην τοπική δυναμική - καινοτομία και με εξειδίκευση σε εναλλακτικές μορφές ανάπτυξης, με στόχο την μείωση της έκθεσης της περιφέρειας Ιονίων Νήσων σε κινδύνους.

Παράλληλα, θα πρέπει να τονιστεί και η συνδρομή των εργαστηρίων πέραν της έρευνας, στην υλοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ειδικά σε εκείνα τα Τμήματα του Ιδρύματος των οποίων οι σπουδές έχουν περισσότερο εργαστηριακό, εφαρμοσμένο και δημιουργικό χαρακτήρα.

Για να μπορέσουν τα εργαστήρια να ανταποκριθούν στον ανωτέρω διευρυμένο ρόλο τους, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί άμεσα μια σειρά θεμάτων, τα οποία υπό τις παρούσες συνθήκες δημιουργούν εμπόδια στην καθημερινή λειτουργία τους:

  • τα εργαστήρια πρέπει να στελεχωθούν με ειδικό τεχνικό προσωπικό, ικανό να μπορεί να χειριστεί εξειδικευμένο εξοπλισμό εντός των συγκεκριμένων συνθηκών λειτουργίας και βάσει πρωτοκόλλων που καθορίζονται με ακρίβεια από το κάθε εργαστήριο. Για την βραχυπρόθεσμη κάλυψη της συγκεκριμένης ζωτικής (για την περίπτωση μερίδας των εργαστηρίων) απαίτησης, προκρίνεται η ακριβής αποτύπωση των αναγκών κυρίως σε επίπεδο ειδικών προσόντων και η κάλυψη αυτών με προσωπικό ορισμένου χρόνου που θα προέλθει από μια ιδρυματικού επιπέδου πράξη εργαστηριακής υποστήριξης. Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο η σχετική ανάγκη θα πρέπει να καλυφθεί από μόνιμο τεχνικό προσωπικό, με την σχετική διεκδίκηση προς τους αρμόδιους κυβερνητικούς φορείς να είναι συστηματική, αποτυπωμένη με ακρίβεια και τεκμηριωμένη.
  • απαραίτητη επίσης είναι η σύναψη συμφωνιών (τακτικής και έκτακτης) συντήρησης του εξειδικευμένου εξοπλισμού συνολικά για το Ίδρυμα, ούτως ώστε να επιτευχθεί βέλτιστη οικονομία κλίμακας και να αποφευχθούν υπέρογκες σχετικές δαπάνες που συνεπάγονται έκτακτες περιπτώσεις βλαβών,
  • ειδικά για την υποβοήθηση της λειτουργίας των εργαστηρίων κατά την αρχική φάση, η οποία ορίζεται μέχρι την εξασφάλιση εκ μέρους τους επαρκούς χρηματοδότησης της έρευνας και των λειτουργικών τους αναγκών, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα για την κάλυψη του κόστους αυτών, συμπεριλαμβανομένων και των δαπανών για προμήθεια αναλωσίμων για τις ερευνητικές τους ανάγκες.
  • στο πλαίσιο του σχεδίου κτιριολογικού σχεδιασμού, τα εργαστήρια θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην λίστα των ακαδημαϊκών μονάδων που θα κληθούν να καταγράψουν και να τεκμηριώσουν τις σχετικές ανάγκες τους,
  • εφόσον απαιτείται από την ειδική φύση του αντικειμένου των εργαστηρίων, θα πρέπει με μέριμνα του προσωπικού τους, αλλά και υπό τον γενικό συντονισμό της διοίκησης του Πανεπιστημίου να οριστούν (όπου αυτό δεν έχει γίνει ήδη) ειδικά πρωτόκολλα ασφαλείας των ερευνητών και των εκπαιδευόμενων. Τα πρωτόκολλα αυτά θα πρέπει να ελέγχονται ως προς την τήρησή τους, τόσο από τις διευθύνσεις των εργαστηρίων, όσο και σε δεύτερο βαθμό από την διοίκηση, αλλά και να επικαιροποιούνται όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Κάποια από τα εργαστήρια του Ιδρύματος έχουν ήδη ξεπεράσει την αρχική φάση λειτουργίας τους και βρίσκονται ήδη σε παραγωγική ερευνητική πορεία. Για τα εργαστήρια που βρίσκονται ή εισέρχονται στην φάση αυτή, τα δεδομένα και οι ανάγκες είναι σαφώς διαφορετικές. Το Ίδρυμα θα πρέπει να τα υποστηρίξει στο σκέλος της προβολής και εκμετάλλευσης των ερευνητικών αποτελεσμάτων, εισάγοντας μια αξιολογική διαδικασία με κριτήρια την πρωτοτυπία, την καινοτομία, τον βαθμό επίπτωσης των αποτελεσμάτων της έρευνας στο επιμέρους θεματικό πεδίο και τις συνέργειες που δημιουργεί το κάθε ερευνητικό σχέδιο. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι αυτήν την στιγμή, περιορισμένος αριθμός ερευνητικών πρωτοβουλιών παρουσιάζει πραγματικά καινοτομικά χαρακτηριστικά σε εθνικό και διεθνές επίπεδο σε πεδία όπως π.χ. η διαχείριση και επεξεργασία μεγάλων δεδομένων, η δημιουργική οικονομία, η βιοπληροφορική και η προστασία και διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Με βασικό εργαλείο τους απολογισμούς της δράσης των εργαστηρίων, το ερευνητικό πορτφόλιο του Ιδρύματος μπορεί να επικαιροποιείται σε τακτική βάση, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην πληρότητα της ιδρυματικής προβολής του Ιονίου Πανεπιστημίου ως φορέα έρευνας.

Παράλληλα, σε όλες τις περιπτώσεις, η στελέχωση των εργαστηρίων με προσωπικό υψηλών προσόντων προϋποθέτει την εγκαθίδρυση ενός ερευνητικού οικοσυστήματος, το οποίο να είναι σε θέση να προσελκύει και συγκρατεί ερευνητές, ικανούς να ανταποκριθούν και υποστηρίξουν την έρευνα των μελών ΔΕΠ. Προς την κατεύθυνση αυτή επιβάλλεται η στρατηγική προσαρμογή του Ιδρύματος στα προβλεπόμενα από την Ευρωπαϊκή Χάρτα του Ερευνητή, με έμφαση την διαχείριση θεμάτων που προκύπτουν από την συνδημιουργία, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά και την εφαρμογή ενός σύγχρονου κώδικα δεοντολογίας για την έρευνα.

Σημαντική παράμετρος που πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψιν είναι η απαίτηση για πιστοποίηση των εσωτερικών διαδικασιών / μεθοδολογιών που εφαρμόζουν τα εργαστήρια βάσει εθνικών και διεθνών προτύπων, γεγονός που θα τους επιτρέψει να λειτουργούν θεσμικά ως επιστημονικοί σύμβουλοι/εμπειρογνώμονες. Ως εκ τούτου, τα όποια τεκμηριωμένα αιτήματα πιστοποίησης θα πρέπει να υποστηρίζονται από την διοίκηση του Ιδρύματος θεσμικά/υλικά, αλλά και να εντάσσονται στο ευρύτερο πρόγραμμα προβολής του Πανεπιστημίου. 

Σε διοικητικό επίπεδο, η λειτουργία των εργαστηρίων υπόκειται σε συγκεκριμένο πλαίσιο που ορίζεται με την ίδρυσή τους, αλλά και σε ρυθμίσεις που ορίζονται από την κείμενη νομοθεσία. Ευθύνη της διοίκησης αποτελεί η εποπτεία σε θέματα εφαρμογής όλων των πτυχών του ανωτέρω κανονιστικού πλαισίου, συμπεριλαμβανομένης της ανάδειξης και ανανέωσης της διεύθυνσης των εργαστηρίων, αλλά και των διαδικασιών εκείνων που εξασφαλίζουν την διαφάνεια στην λειτουργία τους και ορίζουν το πλαίσιο κοινωνικής λογοδοσίας τους. Η δε εφαρμογή του σχεδιαζόμενου ψηφιακού μετασχηματισμού θα πρέπει να συμπεριλάβει και τα εργαστήρια του Ιδρύματος ως ακαδημαϊκές και διοικητικές δομές.

Με την ίδρυση των τεσσάρων Ινστιτούτων του Πανεπιστημιακού Ερευνητικού Κέντρου του Ιονίου Πανεπιστημίου (α. Βιοεπιστημών, Βιοτεχνολογίας, Επιστήμης Τροφίμων και  Περιβάλλοντος, β. Μουσικής και Καλλιτεχνικής Δημιουργίας, γ. Ιστορικών Μελετών και δ.Γλωσσικών Μελετών και Επιστημών της Μετάφρασης και της Διερμηνείας), των οποίων η οργάνωση προχωρεί με αργά βήματα, δημιουργούνται νέα δεδομένα στην σύσταση και λειτουργία εργαστηρίων. Εκτιμάται ότι η όποια - αναπόφευκτη - εξειδίκευση των Ινστιτούτων θα είναι μια διαδικασία δυναμική, η οποία θα καθοριστεί και από την ίδρυση εργαστηρίων εντός αυτών. Στο παραπάνω πλαίσιο, κρίνεται ως ιδιαίτερα θετική προοπτική η θεσμοθέτηση διαθεματικών εργαστηρίων υπό την σκέπη των Ινστιτούτων, γεγονός που δεν είναι εφικτό να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο της λειτουργίας των ακαδημαϊκών τμημάτων.

Οι συμπράξεις των εργαστηρίων σε επίπεδο συνέργειας αλλά και υποδομών μπορούν επίσης να συμβάλλουν στην δημιουργία πρωτότυπων για την περιφέρεια (αλλά και σε εθνικό επίπεδο) δράσεων. Ενδεικτικά αναφέρεται η ανάπτυξη ανοικτών για το ενδιαφερόμενο κοινό, προσβάσιμων ή/και εξειδικευμένων ερευνητικών υποδομών (π.χ. υπολογιστικά συστήματα υψηλών ταχυτήτων, ανοικτά οπτικοακουστικά studios και fab lab), οι οποίες θα συνδράμουν στην ανάπτυξη της περιφέρειας σε πολλαπλά πεδία, επιτυγχάνοντας παράλληλα οικονομία κλίμακας και αυξάνοντας την εξωστρέφεια.