Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων
Αναπτυξιακές Ευκαιρίες στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

Το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) αποτελεί σημαντικό εργαλείο υλοποίησης αναπτυξιακής πολιτικής σε εθνικό επίπεδο. Τα έργα που εντάσσονται στο ΠΔΕ εγκρίνονται, ύστερα από πρόταση των αρμόδιων φορέων και χρηματοδοτούνται από τον Προϋπολογισμό Δημοσίων Επενδύσεων. Το ΠΔΕ έχει δύο σκέλη: α) το εθνικό, με χρηματοδότηση αποκλειστικά από εθνικούς πόρους και β) το συγχρηματοδοτούμενο, στο οποίο οι χρηματοδοτήσεις προέρχονται από συνδυασμό πόρων εθνικών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων Διεθνών Χρηματοδοτικών Οργανισμών. Στο εθνικό ΠΔΕ τα έργα εντάσσονται απ’ ευθείας σε κωδικούς εγγραφής πιστώσεων, σύμφωνα με Εγκυκλίους που εκδίδονται κάθε χρόνο από τη Διεύθυνση Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, με περιορισμό τα όρια των δαπανών του Κρατικού Προϋπολογισμού και το ύψος των πιστώσεων, που καθορίζουν οι σχετικές αποφάσεις του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων. Για το έτος 2020, η χρηματοδότηση του ΠΔΕ προβλέπει τη διάθεση συνολικά 6,75 δισ. ευρώ, ενώ για την περίοδο 2021-2023 έχουν προϋπολογισθεί 21 δισ. ευρώ.


Η επιχορήγηση των ΑΕΙ από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (ΥΠΑΙΘ) συμπεριλαμβάνει, πέραν των λειτουργικών δαπανών και των δαπανών προσωπικού, τις δαπάνες του ΠΔΕ. Ειδικότερα, μόνο για το ΠΔΕ, έχουν προβλεφθεί συνολικά 510 εκ. ευρώ για το 2020 και 411 εκ. ευρώ για την περίοδο 2021-23. Σύμφωνα και με τη νεότερη νομοθεσία (Ν. 4653/2020), η έγκριση των όποιων δαπανών πραγματοποιείται μέσω προγραμματικών συμφωνιών του ΥΠΑΙΘ και των Ιδρυμάτων. Για τον λόγο αυτό, κάθε ΑΕΙ συντάσσει τετραετές αναπτυξιακό πρόγραμμα και εφαρμόζει τις σχετικές δράσεις, στο πλαίσιο συμφωνίας προγραμματικού σχεδιασμού που συνάπτει με το ΥΠΑΙΘ. Η δε επιχορήγηση από τον Κρατικό Προϋπολογισμό που κατανέμεται με εφαρμογή συγκεκριμένων κριτηρίων στα Ιδρύματα (με ισχύ από το δημοσιονομικό έτος 2022) συμπεριλαμβάνει πλέον τις λειτουργικές δαπάνες και τις δαπάνες του ΠΔΕ.


Οι πιστώσεις του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων του ΥΠΑΙΘ χρηματοδοτούν κτιριακές εγκαταστάσεις και εξοπλισμό των ΑΕΙ. Χρηματοδοτούνται επίσης δράσεις για την έρευνα και την τεχνολογία, καθώς και για την ενίσχυση του ερευνητικού δυναμικού. Αναφορικά με τη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης από κοινοτικούς πόρους, μέσω του Εταιρικού Συμφώνου για το Πλαίσιο Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ) 2014-2020, οργανώνονται καινοτόμα και αναπτυξιακά προγράμματα που χρηματοδοτούνται κατά 75% ή 80% από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κατά 25% ή 20% από εθνικούς πόρους του ΠΔΕ. Παράδειγμα αποτελεί το τομεακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», το οποίο συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και αποτελεί υποστηρικτικό εργαλείο των ΑΕΙ.
Με βάση το παραπάνω πλαίσιο, τα ΑΕΙ της χώρας κατά τα τελευταία έτη έχουν αξιοποιήσει τις δυνατότητες του ΠΔΕ (συμπεριλαμβανομένων των συγχρηματοδοτούμενων έργων). Ενδεικτικά αναφέρονται δαπάνες για:

  • την εκπόνηση μελετών ειδικού σκοπού που αποβλέπουν στην αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης σε θέματα σχετικά με την πυρασφάλεια των κτιριακών και ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, την ενεργειακή απόδοσή τους, την προσβασιμότητα των ΑμεΑ και την ασφάλεια και υγιεινή στους χώρους εργασίας των εργαζομένων,
  • την εκπόνηση μελετών για την αξιοποίηση χώρων σε πανεπιστημιακές μονάδες, για έργα συντηρήσεων-διαρρυθμίσεων, για έργα αντικατάστασης υφιστάμενων εγκαταστάσεων με νέες υποδομές και για έργα συντήρησης,
  • την εκπόνηση μελετών για κατασκευή κτιρίων και φοιτητικών εστιών,
  • την αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση παλαιών ιστορικών κτιρίων που ανήκουν στην ιδιοκτησία Ιδρυμάτων, με σκοπό να αξιοποιηθούν λειτουργικά καλύπτοντας δραστηριότητές τους,
  • τον εμπλουτισμό, την ανανέωση, τη διακρίβωση, την πιστοποίηση και εν γένει τη συντήρηση και εύρυθμη λειτουργία επιστημονικού και εργαστηριακού εξοπλισμού,
  • την αναβάθμιση αιθουσών διδασκαλίας,
  • την προμήθεια και εγκατάσταση επίπλων για τις ανάγκες Τμημάτων, Σχολών, Εργαστηρίων και Βιβλιοθηκών,
  • την προμήθεια και εγκατάσταση ηλεκτρονικού εξοπλισμού (Η/Υ, πολυμηχανήματα, βιντεοπροβολείς, κ.λπ.) για τις ανάγκες λειτουργίας Τμημάτων και διοικητικών υπηρεσιών,
  • την παροχή υπηρεσιών για τη συντήρηση και υποστήριξη ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων,
  • την αποκατάσταση σημαντικών προβλημάτων (βλάβες και φθορές) που παρουσιάζουν κτίρια, με σκοπό τη βελτίωση της ενεργειακής και λειτουργικής συμπεριφοράς, καθώς και την αποκατάσταση της ασφαλούς χρήσης των εγκαταστάσεών τους,
  • τη βελτίωση και λειτουργική αναβάθμιση υποδομών μέσα από την υλοποίηση στοχευμένων παρεμβάσεων (ύδρευση, αποχέτευση, τηλεπικοινωνίες, ενέργεια, προσβασιμότητα, οδική ασφάλεια, διευκόλυνση κυκλοφορίας οχημάτων, πεζών και ΑΜΕΑ, αναβάθμιση κοινόχρηστων χώρων, βελτίωση της λειτουργικότητας, της χρηστικότητας και της αποδοτικότητας των πάσης φύσεως εγκαταστάσεων κ.λπ.)

Κάποια Ιδρύματα αναζήτησαν επιπρόσθετες μεθόδους χρηματοδότησης για να βελτιώσουν την υλικοτεχνική τους υποδομή. Ενδεικτικά αναφέρεται το πρώτο πανεπιστημιακό έργο που εγκρίθηκε από τη διυπουργική επιτροπή συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) και αφορά την κατασκευή 3000 φοιτητικών κατοικιών στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, ενώ πρόσφατα, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης προκήρυξε δημόσιο διεθνή ηλεκτρονικό διαγωνισμό, με τη διαδικασία του ανταγωνιστικού διαλόγου και με αντικείμενο την επιλογή Ιδιωτικού Φορέα Σύμπραξης για την εκτέλεση του έργου με τίτλο «Υλοποίηση φοιτητικών εστιών, εκπαιδευτικών, ερευνητικών και λοιπών υποδομών του ΔΠΘ». Το έργο γίνεται με ΣΔΙΤ, αφορά στη δημιουργία συμπλέγματος κτιριακών έργων (φοιτητικές εστίες, πανεπιστημιακές κατοικίες, μία νέα κεντρική βιβλιοθήκη, ένα ερευνητικό κέντρο και διάφορα άλλα κτίρια) και θα αναπτυχθεί σε 3 Πανεπιστημιουπόλεις.


Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι το ΠΔΕ μπορεί να αποτελέσει βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για την υλοποίηση του αναπτυξιακού σκέλους του Προγράμματος Δράσης που έχουμε ανακοινώσει και συζητήσει με την ακαδημαϊκή κοινότητα. Μέχρι στιγμής, ενώ το Ιόνιο Πανεπιστήμιο έχει κάνει κάποια χρήση των δυνατοτήτων του ΠΔΕ, τα σχετικά έργα δεν προέκυψαν ως προϊόν διαβούλευσης, στη βάση ενός αναλυτικότερου πλαισίου στρατηγικού σχεδιασμού, με εστιασμένες επεξεργασίες και δεδομένα. Δεν δόθηκε έμφαση στη συστηματική και τεκμηριωμένη καταγραφή των αναγκών των Μονάδων, των Τμημάτων και των υπηρεσιών του Ιδρύματος από το σύνολο των εμπλεκομένων στις πολλαπλές ακαδημαϊκές λειτουργίες. Σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση που περιόρισε τα μεγέθη του τακτικού προϋπολογισμού, η έλλειψη αυτή στρατηγικού σχεδίου έχει εμφανή αρνητικά αποτελέσματα σε επίπεδο υποδομών έρευνας και διδασκαλίας, αλλά και ποιότητας της καθημερινής ακαδημαϊκής ζωής.


Θεωρούμε ότι απαραίτητη προϋπόθεση προς την κατεύθυνση βέλτιστης αξιοποίησης του ΠΔΕ με βάση τις πραγματικές ιδρυματικές ανάγκες, αποτελεί η άμεση εκκίνηση των διαδικασιών για τη σύνταξη του τετραετούς αναπτυξιακού προγράμματος του Ιδρύματος, σε συνεργασία με την ακαδημαϊκή του κοινότητα. Μόνο έτσι μπορεί να πραγματοποιηθεί η καταγραφή (με προτεραιότητες) των ακαδημαϊκών, διοικητικών και λειτουργικών μονάδων του Ιδρύματος, κάτι που μπορεί να οδηγήσει στην έγκαιρη προετοιμασία και ωρίμανση προτάσεων έργων, τα οποία θα επιλύσουν χρόνια προβλήματα υπολειτουργίας των εργαστηρίων, έλλειψης εργαστηριακών και εκπαιδευτικών υποδομών, αλλά και έλλειψης υποδομών που αναβαθμίζουν την ακαδημαϊκή καθημερινότητα, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη του Ιδρύματος. Συγκεκριμένα, με τη συνεργασία του συνόλου των εμπλεκόμενων διοικητικών δομών, αλλά και τη συνεργασία σε τεχνικό επίπεδο με φορείς, όπως η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, θα πρέπει να υπάρξει άμεσα προγραμματισμός για την ένταξη και χρηματοδότηση έργων στο πλαίσιο του ΠΔΕ, που να επιτρέπει την υψηλότερη απορρόφηση κονδυλίων και την κάλυψη σημαντικών αναγκών του Ιονίου Πανεπιστημίου σε τομείς όπως:

  • Επισκευή, συντήρηση και ενεργειακή αναβάθμιση υφιστάμενων κτιρίων και αιθουσών.
  • Επισκευή και συντήρηση επιστημονικού και εργαστηριακού εξοπλισμού, ειδικά για τα Τμήματα με έντονο εργαστηριακό χαρακτήρα σπουδών. Ειδικά για τη συντήρηση του εξοπλισμού, η έλλειψη της οποίας καθιστά μη-λειτουργικές σημαντικές υποδομές έρευνας και εκπαίδευσης, θα πρέπει να υπάρξει η πρόβλεψη για ένα οριζόντιο πλαίσιο εφαρμογής, ούτως ώστε να επιτευχθεί οικονομία κλίμακας.
  • Αναβάθμιση του τεχνικού εξοπλισμού των αιθουσών διδασκαλίας, ώστε αυτές να υποστηρίζουν τα νέα τεχνολογικά εργαλεία διδασκαλίας, λαμβάνοντας υπόψιν και τις πλέον πρόσφατες απαιτήσεις για εξ αποστάσεως παροχή διδακτικού έργου.
  • Αναβάθμιση του τεχνικού εξοπλισμού των γραφείων του διδακτικού προσωπικού με έμφαση στη μέριμνα για την εκ των προτέρων προμήθεια εξοπλισμού και επίπλων γραφείου νεοδιοριζόμενων διδασκόντων.
  • Κατασκευή φοιτητικών εστιών στο Αργοστόλι, τη Ζάκυνθο και τη Λευκάδα, με στόχο τη διάθεση φοιτητικής στέγης σε όλες τις πόλεις που εδρεύει το Ιόνιο Πανεπιστήμιο.
  • Αξιοποίηση του χώρου του ιδιόκτητου οικοπέδου στην πόλη του Αργοστολίου για τη δημιουργία ενός σύγχρονου campus με σύγχρονες κτιριακές υποδομές των εκεί εγκατεστημένων Τμημάτων.
  • Οριστική επίλυση του κτιριακού προβλήματος του Τμήματος Περιφερειακής Ανάπτυξης στην πόλη της Λευκάδας.
  • Έγκαιρη προμήθεια εξοπλισμού των όποιων νέων κτιριακών εγκαταστάσεων του Ιδρύματος (ηλεκτρονικός εξοπλισμός, προμήθεια επίπλων, ηλεκτροακουστικός-οπτικοακουστικός εξοπλισμός, κ.λπ.).
  • Δημιουργία υποδομών υποδοχής και εξυπηρέτησης ΑμεΑ σε όλα τα κτίρια του Ιδρύματος.

Οι συνθήκες διαβίωσης, εκπαίδευσης και έρευνας στους χώρους του Ιονίου Πανεπιστημίου δεν μπορεί παρά να αποτελούν σημαντική προτεραιότητα για την ερχόμενη τετραετία. Οι όποιες ενέργειες πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο κατάθεσης προτάσεων έργων για χρηματοδότηση από το ΠΔΕ, θα πρέπει να γίνουν συντεταγμένα, με προσεκτικό σχεδιασμό και να υποστηρίζουν τη σχεδιαζόμενη αναπτυξιακή πορεία του Ιδρύματος έγκαιρα και αποτελεσματικά.